­ Wat paardrijden kan doen - KNHS

Wat paardrijden kan doen

Geplaatst op 09 maart 2021

Het paard is goed voor ons. Daarmee zou dit artikel feitelijk ten einde kunnen komen, maar sta ons toe hier wat dieper op in te gaan. Behalve de benefits die we dagelijks ervaren van onze paarden, kunnen ze zelfs heilzaam zijn bij medische problemen.

Dat paardrijden prachtig is weten jij en ik al lang, maar wist je dat paardrijden een aangetoond verschil kan maken? Veel mensen met een lichamelijke beperking knappen enorm op van het paardrijden, niet alleen geestelijk maar vooral ook fysiek. Ellen Veenhuizen is Hippische Sport Oefentherapeut. ‘Ik werk met valide ruiters met lichamelijke klachten,’ vertelt ze. ‘Daarnaast werk ik bij de Prinses Máxima Manege in Den Dolder met kinderen met beperkingen, zoals spasmes, spierslapte, de gevolgen van een hersenbloeding of het syndroom van Down. Paardrijden ontspant hun spieren en verbetert hun balans. In veel gevallen is die verbetering groot en direct zichtbaar.’

Automatisch

Bineke de Vries is instructeur paardrijden gehandicapten en bestuurslid van de Federatie Paardrijden Gehandicapten (FPG). ‘Paardrijden is een reactievevorm van bewegen,’ vertelt ze. ‘Als het paard beweegt, reageert je lichaam daarop. Wanneer iemand een fysieke beperking heeft, bijvoorbeeld spasmen, kost elke beweging energie. Op een paard levert het paard die energie. Wat er dan gebeurt is psychomotorisch: de hersenen zorgen ervoor dat het lichaam de bewegingen van het paard wil volgen. Je wilt niet vallen. Iemand met lage spierspanning wordt door het paardrijden als het ware gedwongen zijn spieren te gebruiken. Als zo iemand rechtop moet gaan zitten in zijn rolstoel, kost dat moeite. Op het paard gaat het automatisch. Kinderen met quadriplegie (vier verlamde ledematen, red.) kunnen hun ledematen niet bewegen en vaak niet rechtop zitten. Als je die op een paard zet – natuurlijk met de nodige ondersteuning en op een paard dat daarvoor geschikt is – kunnen ze vaak binnen tien minuten zitten. Dat is indrukwekkend.’

‘Als je een beperking hebt,’ vertelt Bineke, ‘kun je vaak niet meedoen, maar paardrijden kun je wél. Een paard oordeelt niet. Het maakt hem niet uit hoe jij eruitziet of wat je mankeert. Daarnaast is paardrijden leuker dan oefenen in een gymzaal. Je kunt zo’n groot dier besturen en dat is goed voor je zelfvertrouwen.’

 

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat onze hartslag en ademhaling vertragen bij paardrijden en dat spierspanning afneemt, vaak al binnen een kwartier. Ook draagt rijden bij aan onze balans.

 

Opgehouden met praten

Bineke: ‘Wij doen niet aan wonderen, maar soms gebeuren dingen die je bijna onder die categorie schaart. Ouders kwamen hier met hun autistische zoon van vijf. Twee jaar geleden was hij opgehouden te praten met mensen. Hij sprak alleen nog tegen zijn knuffels. Hij zit op de pony Robin en terwijl ik ernaast loop, begon ik via de pony tegen de jongen te praten. ‘Wat is het mooi weer vandaag, Robin,’ zeg ik. Ik keuvel wat over het uitzicht, over de bootjes die we zien varen. Na tien minuten zegt het jongetje tegen die pony: “Bootjes zijn leuk hè, Robin?” Als ik er niet bij was geweest, had ik het niet geloofd. De jongen had twee jaar niet gepraat. Zijn ouders stortten in. Ik zal dat moment nooit vergeten.’

Geen wonderen?

Tessa Dinnessen is zestien jaar. Zo’n tien jaar geleden begon ze met paardrijden op advies van haar revalidatiearts. Ze had toen scoliose, oftewel een verkromming van haar rug, van 25 procent. ‘Ik zat destijds altijd scheef,’ vertelt Tessa. ‘Toen ik voor het eerst op een paard zat, moesten ze me vasthouden, anders viel ik eraf. Door het paardrijden is mijn scoliose nog maar 1 procent en ik kan zelfstandig draven en een dressuurproef rijden.’ Sorry hoor, maar hoe zat het ook alweer met die wonderen?

Als gevolg van zuurstoftekort bij haar geboorte heeft Tessa spasmen in haar benen en haar linkerarm. ‘Door mijn spasmen kunnen mijn benen niet goed uit elkaar. Ze knijpen als het ware naar elkaar toe. Daarom rijd ik het gemakkelijkst op een paard dat een beetje smal is. Ik rijd met een aangepast zadel omdat ik, als ik net op het paard zit, mijn benen optrek. Na een tijdje – hoelang dat duurt verschilt van dag tot dag – ontspannen mijn spieren en zakken mijn benen. Dan kunnen we de kniewrongen op het zadel aanbrengen, die met klittenband vastzitten.’

Tessa rijdt op de twee locaties van Stichting Centrum Aangepast Paardrijden (CAP), bij Manege de Maartenshoeve in Ubbergen en De Winkelsteegh in Nijmegen. ‘Bij de ene manege rijd ik op Hero, een Fjord van negen jaar. Hij is smal en daarom kan ik prima op hem rijden. Op de andere locatie rijd ik met Chanel. Dat is een D-pony, een mooie schimmel. Chanel is dertien en ze kan al best veel. Ik merk nu dat ik dingen die ik van Chanel leer, zelf kan overbrengen op Hero. Chanel leert het mij, en ik leer het Hero. Dat is ontzettend leuk.’

 

WIST JE DAT... paardrijden goede training is voor je buik-, rug- en bekkenspieren? Je core stability wordt daardoor beter. 
 

Meer dan therapie

Dr. Margriet Poelma is kinderrevalidatiearts aan de Sint Maartenskliniek in Nijmegen, een ziekenhuis gespecialiseerd in aandoeningen aan het bewegingsapparaat. Zij adviseerde Tessa destijds om te gaan paardrijden. Margriet vertelt dat ze dat veel van haar patiënten adviseert. ‘Paardrijden is een ideale manier om verandering en verbetering van de houding te stimuleren. Natuurlijk kun je met fysiotherapie dingen bereiken, maar veel kinderen vinden paardrijden veel leuker dan oefeningen doen. Kinderen met diskinetische parese maken onwillekeurige bewegingen. Dan kun je je afvragen of dat wel goed gaat op een paard, maar echt, dat lukt. Op een paard moet je je houding vinden, anders val je eraf. Mensen ontspannen en genieten ervan. Paardrijden is meer dan therapie.’

Enorme mogelijkheden

Margriet vertelt dat Tessa een voorbeeld is van een amazone voor wie het paardrijden opvallend veel goeds heeft gedaan. ‘Ze corrigeert zichzelf als ze op het paard zit en daardoor is de scheefstand van haar rug teruggebracht. Voor Tessa is paardrijden de ideale sport, maar dat geldt voor veel meer kinderen. Het zou een goede zaak zijn als meer mensen met een beperking met deze sport in aanraking komen. De mogelijkheden zijn enorm. Ze kunnen, zoals Tessa, echt leren paardrijden en wedstrijden gaan rijden, of dromen van een plek in het paralympisch dressuurteam. Maar paardrijden kan ook ‘gewoon’ een ontspannende activiteit zijn, waarbij ze de beweging van een paard voelen terwijl ze worden vastgehouden door vrijwilligers. Of doordat ze in een huifbed tussen twee paarden hangen en op die manier bewegingservaring opdoen. Paardrijden kan echt effect hebben op mensen met een fysieke beperking. Het kan verbluffend mooie dingen doen.’

 

‘Paardrijden is een ideale manier om verandering en verbetering van de houding te stimuleren' 

 

WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK

Ellen: ‘Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de spierspanning door paardrijden daalt, vaak al binnen een kwartier, en dat hartslag en ademhaling zakken. Ik zie in mijn werk dagelijks wat het doet en dat is heel bijzonder, zoals kinderen met beperkingen die na het rijden een paar uur rechtop kunnen lopen. Mensen met spasmen hebben last van obstipatie doordat ze veel tijd in een rolstoel doorbrengen. Zodra ze op een paard gaan zitten, ontspannen ze zich en komen de darmen in beweging. Een van mijn cliënten is een jongen die veel diagnoses heeft. Hij reageert vertraagd, leeft in zijn eigen wereld en kan niet praten. Laatst kwam hij paardrijden en was hij erg onrustig. Hij was verhuisd naar een andere groep, was van slag en wilde zelfs niet op het paard. Na wat gepraat ging hij er toch op en toen hij zat slaakte hij een diepe zucht. Toen hij afstapte, was hij een andere jongen.’

Ellen vertelt dat onderzoekers ervan uitgaan dat de ritmische bewegingen in combinatie met de warmte van een paard ertoe leiden dat de ruiter zich ontspant. ‘Ik begeef me een beetje op glad ijs nu, maar ik denk dat er meer is. Paarden zijn sensibele dieren. Ze zijn in staat om spanningen over te nemen. Paarden reageren vaak heel bijzonder op kinderen met een beperking. Het paard past zich aan aan degene op zijn rug en ik weet zeker dat de kinderen dat voelen. Die krijgen wat terug en kunnen bij dat paard ontspannen.’

 

Beeld arnd.nl

 

Dit artikel verscheen eerder in Paard&Sport najaar 2020. Paard&Sport is het officiële ledenmagazine van de KNHS voor alle leden vanaf 13 jaar en onderdeel van het KNHS-lidmaatschap. Meer informatie vind je hier.

  

©KNHS 2021, overname is niet toegestaan

 

Ander Nieuws

  • Tips van de Top: Rijden en bouwen van een parcours
    Tips van de Top: Rijden en bouwen van een parcours
  • Van der Putten, Rockx en Schellekens bovenaan in KNHS-Roelofsen Horse Trucks Dressuur Competitie
    Van der Putten, Rockx en Schellekens bovenaan in KNHS-Roelofsen Horse Trucks Dressuur Competitie
  • Groot-Brittannië oppermachtig op EK eventing
    Groot-Brittannië oppermachtig op EK eventing